Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (MSSF/IFRS) nieustannie ewoluują, odpowiadając na potrzeby inwestorów, analityków i regulatorów. Jedną z największych zmian ostatnich lat jest publikacja IFRS 18 Presentation and Disclosure in Financial Statements, który zastępuje IAS 1 Presentation of Financial Statements w zakresie prezentacji i ujawnień. Dla księgowych, kontrolerów finansowych, dyrektorów finansowych oraz biegłych rewidentów oznacza to konieczność przeglądu dotychczasowych zasad sporządzania sprawozdań finansowych oraz dostosowania procesów raportowych.
Choć IFRS 18 nie zmienia zasad wyceny aktywów i zobowiązań, wprowadza istotne zmiany dotyczące sposobu prezentowania wyników finansowych. Celem standardu jest zwiększenie porównywalności sprawozdań finansowych oraz ograniczenie różnic wynikających z indywidualnych praktyk stosowanych przez jednostki.
Czym jest IFRS 18 i dlaczego zastępuje IAS 1?
IFRS 18 został opublikowany przez International Accounting Standards Board (IASB) w kwietniu 2024 roku. Standard zastępuje IAS 1 w zakresie prezentacji sprawozdań finansowych, zachowując jednocześnie wiele dotychczasowych zasad dotyczących sporządzania bilansu, rachunku przepływów pieniężnych czy zestawienia zmian w kapitale własnym.
Najważniejszym celem IFRS 18 jest zwiększenie użyteczności informacji prezentowanych inwestorom. IASB zauważyła, że spółki często przedstawiały wyniki finansowe w odmienny sposób, co utrudniało porównywanie przedsiębiorstw działających nawet w tej samej branży.
Cele wprowadzenia nowego standardu
Do najważniejszych celów IFRS 18 należą:
- poprawa porównywalności sprawozdań finansowych,
- zwiększenie przejrzystości rachunku zysków i strat,
- ujednolicenie sposobu prezentacji wyników operacyjnych,
- wprowadzenie obowiązkowych kategorii działalności,
- zwiększenie transparentności alternatywnych mierników wyników finansowych.
Termin wejścia w życie i zakres stosowania
IFRS 18 będzie obowiązywał dla okresów sprawozdawczych rozpoczynających się 1 stycznia 2027 r. lub później, z możliwością wcześniejszego zastosowania. Standard dotyczy wszystkich jednostek sporządzających sprawozdania zgodnie z MSSF.
Najważniejsze zmiany w prezentacji sprawozdania zysków i strat
Największą zmianą jest nowy sposób prezentowania rachunku zysków i strat.
Obowiązkowe kategorie działalności
IFRS 18 wymaga przypisania przychodów i kosztów do pięciu głównych kategorii:
| Kategoria | Charakterystyka |
|---|---|
| Operating | podstawowa działalność operacyjna |
| Investing | działalność inwestycyjna |
| Financing | działalność finansowa |
| Income taxes | podatek dochodowy |
| Discontinued operations | działalność zaniechana |
Takie podejście ma zapewnić większą spójność pomiędzy spółkami oraz ułatwić analizę rentowności działalności podstawowej.
Nowe wymogi dotyczące subtotali
IFRS 18 wprowadza obowiązkowe subtotalne pozycje, w tym przede wszystkim:
- Operating Profit (wynik operacyjny),
- Profit before financing and income taxes.
Dotychczas wiele spółek samodzielnie definiowało wynik operacyjny, co prowadziło do znacznych różnic interpretacyjnych.
Management Performance Measures (MPM)
Jednym z najbardziej komentowanych elementów IFRS 18 są Management Performance Measures.
Definicja MPM
MPM to wskaźniki wyników finansowych wykorzystywane przez kierownictwo do komunikowania wyników przedsiębiorstwa inwestorom poza sprawozdaniem finansowym.
Do takich wskaźników często należą:
- EBITDA,
- Adjusted EBITDA,
- Adjusted EBIT,
- Core Profit,
- Underlying Earnings.
Samo stosowanie tych wskaźników nie jest nowe, jednak IFRS 18 nakłada obowiązek ich odpowiedniego ujawniania.
Obowiązki ujawnieniowe
Jednostki będą zobowiązane między innymi do:
- opisania sposobu obliczania MPM,
- wyjaśnienia celu stosowania wskaźnika,
- przedstawienia uzgodnienia pomiędzy MPM a wartościami wynikającymi ze sprawozdania finansowego,
- zachowania spójności prezentacji pomiędzy okresami.
Rozwiązanie to ma ograniczyć ryzyko wykorzystywania niestandardowych wskaźników w sposób mogący wprowadzać inwestorów w błąd.
Agregacja i dezagregacja informacji
IFRS 18 kładzie duży nacisk na odpowiedni poziom szczegółowości danych finansowych.
Nowe zasady prezentacji danych
Jednostki powinny prezentować informacje w sposób:
- przejrzysty,
- zrozumiały,
- wolny od nadmiernej agregacji.
Łączenie wielu różnych pozycji w jedną kategorię może utrudniać ocenę wyników finansowych. Z drugiej strony nadmierna szczegółowość również może ograniczać czytelność sprawozdania.
Znaczenie dla przejrzystości sprawozdań
Dzięki nowym wymaganiom użytkownicy sprawozdań finansowych będą mogli łatwiej identyfikować główne źródła przychodów, kosztów oraz ryzyka działalności.
Wpływ IFRS 18 na pracę działów finansowych
Zmiany wynikające z IFRS 18 wykraczają poza samą prezentację danych. W praktyce mogą wymagać modyfikacji procesów raportowania, planu kont oraz konfiguracji systemów finansowo-księgowych.
Konieczne zmiany w procesach
Działy finansowe powinny przeanalizować między innymi:
- strukturę rachunku wyników,
- politykę rachunkowości,
- sposób klasyfikowania przychodów i kosztów,
- proces przygotowywania raportów zarządczych,
- dokumentację dotyczącą MPM.
Istotna będzie także współpraca pomiędzy księgowością, controllingiem, relacjami inwestorskimi oraz działami IT.
Wpływ na systemy ERP i raportowanie
W wielu organizacjach wdrożenie IFRS 18 będzie wymagało zmian w systemach ERP, narzędziach konsolidacyjnych oraz rozwiązaniach Business Intelligence. Należy zweryfikować, czy obecne systemy umożliwiają przypisywanie danych do nowych kategorii oraz generowanie wymaganych ujawnień.
Jak przygotować organizację do wdrożenia IFRS 18?
Skuteczne wdrożenie nowego standardu powinno rozpocząć się odpowiednio wcześnie.
Plan wdrożenia krok po kroku
- Analiza obecnych sprawozdań finansowych.
- Identyfikacja różnic względem IFRS 18.
- Aktualizacja polityki rachunkowości.
- Dostosowanie planu kont.
- Modyfikacja systemów ERP.
- Opracowanie zasad prezentacji MPM.
- Szkolenie pracowników.
- Testowe sporządzenie sprawozdania zgodnego z IFRS 18.
Najczęstsze wyzwania
Największe trudności mogą dotyczyć:
- klasyfikacji pozycji do odpowiednich kategorii,
- zapewnienia spójności raportowania grup kapitałowych,
- przebudowy raportów zarządczych,
- dostosowania systemów informatycznych,
- przygotowania nowych ujawnień.
Przedsiębiorstwa, które rozpoczną przygotowania z odpowiednim wyprzedzeniem, ograniczą ryzyko problemów podczas pierwszego obowiązkowego zastosowania standardu.
Podsumowanie
IFRS 18 stanowi jedną z najważniejszych zmian w obszarze sprawozdawczości finansowej od wielu lat. Choć nie ingeruje w zasady wyceny aktywów, zobowiązań, przychodów czy kosztów, znacząco zmienia sposób prezentacji informacji finansowych. Wprowadzenie obowiązkowych kategorii rachunku zysków i strat, nowych subtotali oraz wymogów dotyczących Management Performance Measures ma zwiększyć przejrzystość i porównywalność sprawozdań finansowych.
Dla księgowych oznacza to konieczność aktualizacji polityk rachunkowości, przeglądu planów kont, dostosowania systemów ERP oraz ścisłej współpracy z controllingiem i działami IT. Organizacje, które odpowiednio wcześnie zaplanują wdrożenie IFRS 18, będą lepiej przygotowane do spełnienia nowych wymogów regulacyjnych i zapewnienia wysokiej jakości raportowania finansowego.
